از سوی گروه فرهنگ و سیره رضوی بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی؛

کرسی  ترویجی«اوصاف فردی امام رضا(ع) در شعرشعرای شیعۀعصرصفویه» برگزار شد

به همت گروه فرهنگ و سیره رضوی بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، پنجاه و دومین کرسی علمی-ترویجی با عنوان «اوصاف فردی امام رضا(ع) در شعر شعرای شیعه عصر صفویه» برگزار شد.
۱۴۰۰/۰۸/۳۰

به گزارش اداره روابط عمومی و بین الملل بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی دکتر مرتضی انفرادی مدیر گروه فرهنگ و سیره رضوی در ابتدای این کرسی ترویجی، دوران صفویه را یکی از مهمترین دوران تاریخ شیعه برشمرد و گفت: با رسمی شدن مذهب تشیع در این دوران زمینه گسترش بسیاری از معارف شیعی فراهم آمد.

وی تصریح کرد: پیشرفت روزافزون در حوزه‌های اقتصادی، فرهنگی، هنری، سیاسی و اجتماعی در این دوران قابل توجه بود و علم و علم آموزی نیز از این امر مستثنی نبود کما اینکه آثار شیعی در این دوره به سرعت رو به افزایش نهاد و همچنین توجه به شعر و ادبیات نیز گسترش چشمگیری داشت و احترام به خاندان عصمت و طهارت در آئینه شعر تجلی یافت.

این پژوهشگر بیان کرد: با توجه به اینکه مضجع شریف و ملکوتی امام مهربانی‌ها در کشور ایران واقع است مدیحه‌سرایی و سرودن اشعار در منقبت این امام همام جایگاه ویژه‌ای داشت و این موضوع در اشعار شاعران آن دوره نمود پیدا کرد از این رو گروه فرهنگ و سیره رضوی اقدام به برگزاری کرسی علمی ترویجی با عنوان «اوصاف فردی امام رضا(ع) درشعر شعرای شیعۀ عصر صفویه» کرد.

توجه ویژه به امام رضا(ع) از ویژگیهای شاعران دوره صفویه

در ادامه این کرسی دکتر مصصطفی لعل شاطری، پژوهشگر تاریخ هنرهای اسلامی، به تبیین موضوع این کرسی پرداخت و بیان کرد: در پی سیاست مذهبی صفویه و اعلام تشیع به عنوان مذهب رسمیِ ایران، با وجود قرارگیری در میان دو همسایه شرقی و غربی اهل سنت (ازبکان و عثمانی)، توجه به مبانی تشیع در دستور کار قرار گرفت. از این رهگذر ادبیات منظوم تا حد گسترده‌ای از منظر درون مایه تحول یافت و متعاقبا یکی از ویژگی‌های برجسته شاعران این دوره، توجه آنان به ائمه اطهار(ع) و به ویژه حضرت رضا(ع) به دلیل قرارگیری مدفن ایشان در ایران بود.

وی عنوان کرد: از سویی دیگر، مبنی بر درخواست حامیانِ ادبی و نیز تعلقات مذهبی شاعران، این جریان با شتابی بیش از پیش تداوم یافت. این شاعران بیش از هر چیز به ویژگی‌های حضرت رضا(ع) تأکید داشتند‌، به‌نحوی‌که با توجه به اشعار سروده شده می‌توان این امور را در مواردی از جمله اخلاق نیکو، ضمانتگری، زهد، شجاعت، صبر، صداقت، عدالت، علم، لطف و وقار مورد بررسی قرار داد.در این راستا، با بررسی کلیه دیوان های شاعران شیعه دوره صفویه صرفا بابافغانی شیرازی، صائب تبریزی، واعظ قزوینی، شوکت‌بخارایی، فیاض‌لاهیجی، محتشم کاشانی، زلالی‌خوانساری، قدسی مشهدی، جویای تبریزی، صیدی تهرانی، طالب آملی به ارائه توضیفاتی از حضرت پرداختند.

لعل شاطری افزود: بررسی ادبیات از یک‌سو بیانگرِ نیازهای زمانه و از سوی دیگر، نشانگرِ هویت یک ملت است. از این منظر می‌توان ویژگیهای مذهبی مورد استفاده در مضامین ادبی را نتیجه خواست فزاینده حامیان، آحاد مردم و یا اعتقادات شخصی سراینده دانست. با بررسی اشعار برجسته‌ترین شاعرانِ شیعی عصر صفوی و شواهد و مثال‌های موجود، دریافت می‌شود که در مورد پردازش به شخصیت امام رضا(ع) تاکید بر صفات فردی و دارای کاربردی اجتماعی، مورد توجه بود، اما تمامی صفات فردی مورد توجه قرار نگرفته است.

این پژوهشگر گروه فرهنگ و سیره رضوی بیان داشت: به احتمال فراوان این عدم فراگیری اوصاف، بر اساس خوانشی مبنی بر خواستِ رایج در میان مردم این عصر بود، به این معنا که ویژگیهایی مورد نظر قرار گرفته است  که در راستای خواستار آن‌ها از سوی مردم برای تجلی در رفتار حکمرانان صفوی بود؛ حکمرانانی که خود را وارث امام شیعه می‌دانستند و برای خود نسب سیادت قائل بودند و بر مشروعیت و مقبولیت حکمرانی نیز تاکید داشتند.

وی افزود: بر این اساس، شاعران با پرداختن به اوصاف فردی حضرت رضا(ع) در پی مطرحسازی این خصایص به صورت غیرمستقیم و با بهرهگیری از تاثیرگذاری شعر بر روح و رفتار حکمران برای الگو قرارگیری از سوی مقامات برجسته دولتی در شیوه حکمرانی بود. از این منظر، رویکرد اجتماعی در جهت تعدیل رفتار حکمرانان را میتوان در کنار سایر عوامل همچون سیاستهای حامیان، هنجارهای اعتقادی و علایق درونی شاعر، مدنظر قرار داد. البته در این بین نیز به احتمال فراوان دربار در کارکردی هدفمند در عرصه ملی و فراملی همچون تقویت هویت دینی، حمایت از شاعران را در دستور کار خود قرار داده بود.

توجه به اوصاف فردی امام رضا(ع) در اشعار دوران صفویه نیازمند بررسی است

حجت‌الاسلام دكترعلی جلائيان اكبرنيا؛ استاديار دانشگاه علوم اسلامي رضوی و معاون پژوهشی بنياد پژوهشهای اسلامي آستان قدس رضوی، نیز به عنوان نخستین ناقد این جلسه بیان داشت: توجه به اوصاف فردی امام رضا(ع) در اشعار شاعران دوره صفویه نیازمند بررسی همه جانبه است. به این معناکه بایسته است تا کلیه دیوان‌های شعری بررسی و نیز از منظر دسته بندی، قالب های شعری به صورت مجزا و تفکیک شده مورد مطالعه قرار گیرد که این موضوع نیازمند توجه جدی و علمی به موضوع مطرح شده است و متعاقبا ثمره چنین رویکردِ علمی، جابجایی مرزهای دانش خواهد بود.

در ادامه نیز دكترپيمان ابوالبشری؛ استاديارگروه تاريخ تشيع دانشگاه نيشابور، به عنوان دیگر ناقد این کرسی بیان با بیان اینکه حضور نگرش‌های شیعی از قرن هفتم و هشتم هجری در بخش‌هایی از ایران قابل مشاهده است، گفت:  عملا در دوه صفویه این نگرش در ایران غالب شد و ثمره آن تولید محتوای منظوم در مدح امامان شیعه، به ویژه امام رضا(ع) بود. از این رو، انجام پژوهش‌های تاریخی در حوزه ادبیات ازجمله ضرورت‌های پژوهشی محسوب می‌شود که نیازمند آگاهی پژوهشگران از دانش‌های میان‌رشته‌ای است.

Add new comment:

متن ساده

HTML محدود

Image CAPTCHA
کاراکترهای نمایش داده شده در تصویر را وارد کنید