با همکاری بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی انجام شد؛

اجرای طرح پژوهی «مشق ارشاد؛ تأثیرگذاری و متقاعدسازی در امر به معروف و نهی از منکر»

با همکاری بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی و پژوهشگاه قران و حدیث، طرح پژوهی «مشق ارشاد؛ تأثیرگذاری و متقاعدسازی در امر به معروف و نهی از منکر» اجرا شد.
۱۴۰۱/۰۵/۱۰

دکتر عبدالله عمادی پژوهشگر این طرح در گفتگو با خبرنگار روابط عمومی و بین الملل بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، به ضرورت‌های اجرای این طرح پژوهشی اشاره و عنوان کرد: همه ما دوست داریم در جامعه بهتری نفس بکشیم و در جهان سالم‌تری زندگی کنیم. روحیه و زمینه امر به معروف و نهی از منکر در بدنه جامعه وجود دارد؛ مردم نسبت به بزه‌ها و مفاسد و منکرات جامعه تأسف می‌خورند اما عملا احساس عجز و ناتوانی می‌کنند و احساس می‌کنند کاری از دستشان بر نمی‌آید.

وی ابراز کرد: اما مشکلی که متأسفانه شاهدش هستیم آن است که عده‌ای دلسوزانه و از روی دغدغه دینی با یک سری واکنش‌های کلیشه‌ای اقدام به نهی از منکر می‌کنند در حالی که اصلا این‌کاره نیستند یعنی به مهارت متقاعدسازی مجهز نیستند و نمی‌توانند تأثیرگذار باشند. در نتیجه می‌بینیم اکثر نیروهای مؤمن و خوب جامعه عملا به انفعال کشیده شده و احساس درماندگی می‌کنند. امروزه امر به معروف و نهی از منکر، علاوه بر آنکه با یک سری چالش‌های نظری روبروست، در مرحله کاربست و اجرا ناکارآمد است.

این پژوهشگر گفت: ما اگر دوست داریم حرکتی کنیم و به سهم خود انحرافات و مفاسد جامعه را تغییر دهیم، باید قدم در دنیای «متقاعدسازی» بگذاریم. متقاعدسازی دیگران به انجام کار خوب و ترک کار بد، هنری است که باید آن را بدست آوریم. امروزه از این هنر در فروش و تجارت استفاده‌های زیادی می‌شود اما در امر به معروف و نهی از منکر، استفاده نمی‌شود. در حالی که اگر امر به معروف و نهی از منکر با اصول و فنون متقاعدسازی همراه شود، تأثیر بسیار مهمی را می‌تواند در تغییر جامعه ایفا کند.

به گفته وی در حیطه دولتی و حاکمیت نیز ضروری است که به این جنبه از امر به معروف توجه شود تا بازخوردها و پیامدهای منفی به بار نیاورد. اگر به جای گشت ارشاد به مشق ارشاد توجه شود قطعا، شاهد نتایج مثبتی خواهیم بود.

از نظر فقهی نیز یادگیری فنون تأثیر، مصداق فراهم کردن اسباب و زمینه های امر به معروف است که حکم مقدمه واجب دارد. امام خمینی درباره همه شرایط امر به معروف و نهی از منکر که یکی از آنها احتمال تأثیر است، می‌نویسد: «یجب تعلم شرائط الامر بالمعروف و النهی عن المنکر» یادگیری شرایط امر به معروف و نهی از منکر واجب است.

اهداف

دکتر عمادی در ادامه به اهداف امر به معروف و نهی از منکر، اشاره و این فریضه را فرايندي ارتباطي دانست‌ که‌ هدف اساسي آن، انتقال محتوا با هدف اثرگذاري بر مخاطب است او ادامه داد: هدف ما این بوده است که بعد ارتباطی امر به معروف و نهی از منکر را با هدف تأثیرگذاری برجسته کنیم. نهایتا خروجی آن افزایش توان تأثیرگذاری آمران و ناهیان خواهد بود. همانطورکه قرآن می‌فرماید باید گروهی از شما عهده‌دار امر به معروف و نهی از منکر شوند. این کتاب نیز شاید بتواند محتوایی را جهت آموزش این گروه جهت برقراری ارتباط صحیح و ایجاد تغییر فراهم آورد.

این پژوهشگر تصریح کرد: حتی اگر معتقد باشیم امر به معروف، تکلیف همگانی است نه تکلیف گروهی خاص، باز هم لازم است افرادی که از دانش و توانایی لازم برخوردار نیستند، آموزش داده شوند و تجهیز شوند. طبیعی است که هر چقدر افراد بیشتری در جامعه اسلامی این توان را داشته باشند و هدایتگران موفق و تأثیرگذاری باشند، می‌توان نسبت به اصلاح و رشد آن جامعه امیدوارتر بود.

وی افزود: علاوه بر این هدف، یک هدف علمی نیز دارد و آن اینکه مبحث متقاعدسازی، مبحثی نسبتا نو و کم‌پیشینه در امر به معروف و نهی از منکر است. این کتاب می‌تواند گفتمان متقاعدسازی"Persuasion" و تأثیرگذاری "influence"  که گفتمان‌های ارتباطی‌اند را در ادبیات علمی امر به معروف و نهی از منکر وارد کند. این کار به نوعی یک بازخوانی و توسعه در بحث تأثیر در امر به معروف محسوب می‌شود و امید می‌رود که درآمدی بر سایر پژوهش‌ها در این زمینه باشد.

مخاطبان این کتاب

این مولف مخاطبان کتاب را عموم مردم دانست و گفت: همه می‌توانند از این کتاب استفاده کنند و مهارت تأثیرگذاری خود را بالا ببرند و تبدیل به ناصح خوب و آمر و ناهی مؤثر شوند. مدرسان و مبلغان این حیطه نیز دستمایه خوبی از این کتاب می‌توانند بگیرند. البته کتاب حاوی برخی مباحث و تحلیل‌های تخصصی نیز هست مانند مبانی نظری متقاعدسازی که تنها متخصصان و پژوهشگران امر به معروف می‌توانند از آن بهره ببرند. لازم به ذکر است که فصل پایانی کتاب به امر به معروف در اماکن زیارتی اختصاص دارد و تبعا مخاطب آن به طور خاص خادمان و زائران این اماکن مقدس خواهند بود.

روش پژوهش

وی در ادامه با بیان اینکه این تحقیق از نوع تحقیقات توصیفی تحلیلی است، گفت: باروش تحلیل محتوا، توصیف دقیق و کاملی از ویژگی‌های تأثیرگذار و متقاعدکننده هدایتگران اخلاقی ارائه می‌دهد و با تحلیل اطلاعاتی که از اسناد بدست می‌آورد، روش‌هایی را توصیه می‌کند. کار بر اساس نوع اطلاعاتی که گردآوری می‌کند، از نوع تحقیقات اسنادی و نظری است که اطلاعات خود را به روش کتابخانه‌ای گردآوری کرده است البته در بخش‌های معدودی مانند بخش آخر کتاب از روش مصاحبه نیز استفاده شده است.

منابع

این پژوهشگر همچنین خاطر نشان کرد: نخستین منبع، قرآن کریم بوده است که می‌توان در آن شیوه کار انبیا در ترویج معروف و بازداری از منکرات را مطالعه کرد. همچنین روایات امر به معروف و نهی از منکر، روایات «ارشاد»، «هدایت»، «عبرت»، «ذکر و تذکر»، «وعظ» و «نصح»؛ به عنوان مفاهیمی که پیوند معنایی نزدیکی با امر به معروف دارند مطالعه شده است. همچنین مفاهیم «نفوذ اجتماعی»، «متابعت»، «تغییر نگرش» و «اقناع» که در حوزه ارتباطات و روان‌شناسی اجتماعی مطالعه می‌شود بررسی شده و کتاب‌ها و مقالاتی که در این حیطه‌ها نگاشته شده است، منبع تحقیق حاضر بوده است.

دستاوردهای پژوهش

وی تصریح کرد: این کتاب در واقع به این سه سؤال اصلی پاسخ داده است که «چه کسانی بگویند؟» «چه بگویند؟» و «چگونه بگویند؟» که در پاسخ به سؤال اول، 18ویژگی را به عنوان ویژگی‌های متقاعدگر تحت 6 عامل مهرورزی، خردمندی، قدرتمندی، انصاف، خوش‌خلقی و صداقت بدست آورده است. در پاسخ سؤال دوم، چهار دسته پیام‌های توصیف‌کننده، حکمت‌آمیز، ترغیب‌کننده و جهت‌دهنده را به هدایتگران ارائه کرده است و در پاسخ سؤال سوم، سه قالب مکتوب، قالب سؤال، قالب داستان و هشت لحن خطابی و غیرخطابی، دستوری و توصیه‌ای، قاطعانه و تمنایی، توبیخی، طنز مورد بررسی قرار گرفته است. همچنین شیوه‌های «اعطای حق انتخاب»، «کاهش محافظه‌کاری»، «تکریم مخاطب»، «تحقیر منکر»، «گروه سازی»، «استفاده از واسطه نافذ»، «تکرار»، «تدریج»، «تثبیت» و شیوه‌های هدایتگری عملی در سه محور «الگودهی»، «اقدامات جذبی» و «اقدامات ردعی» مورد تحقیق قرار گرفته اند.

این نویسنده دستاورد خاص پژوهش را ارائه محتواها و روش‌هایی جهت امر به معروف و نهی از منکر در حرم‌ها و اماکن زیارتی است که متولیان و خادمان و عموم زائران چگونه با منکرات موجود در این فضا مقابله کنند ذکر کرد.

وی تصریح کرد: در فصل اول، مفاهیم «امر به معروف و نهی از منکر» و «تأثیر» و تأثیرگذاری تفصیلاً مفهوم‌شناسی شده‌اند و پیشینه نظری بحث از سه زاویه «نظریه‌های روانشناسی اجتماعی»، تغییر رفتار، هدایتگری دینی و اخلاقی ردیابی نموده که می‌تواند راهنمای خوبی برای محققان و دانشجویان این حوزه قرار گیرد.

Add new comment:

متن ساده

HTML محدود

Image CAPTCHA
کاراکترهای نمایش داده شده در تصویر را وارد کنید