به همت بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی؛

نشست علمی «گذری بر برخی مقاتل شیعه» برگزار شد

همزمان با فرا رسیدن ایام ماه محرم، بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، نشست علمی «گذری بر برخی مقاتل شیعه» را برگزار کرد.
۱۴۰۱/۰۵/۱۳

به گزارش روابط عمومی و بین‌الملل بنیاد پژوهشهای اسلامی حجت الاسلام و المسلمین محمد حسن پاکدامن؛ پژوهشگر بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی در این نشست که صبح امروز 13 مردادماه در تالار شیخ طوسی بنیاد پژوهشهای اسلامی برگزار شد، عنوان کرد: در مورد مقتل‌نگاری و مقاتل شیعه کتاب فراوان نگاشته شده است اما یکی از سرفصل‌های ما گذری بر مقاتل شیعی از آغاز تا قرن هفتم هجری و معرفی معتبرترین مقاتل شیعی است.

وی ابراز کرد: کلمه مقتل بر وزن مفعل و اسم مکان به معنای محل کشته شدن است و به مکانی که فردی یا گروهی کشته شده باشند مقتل گفته می‌شود. از سویی به لحاظ کثرت مقاتل نگارش یافته درباره امام حسین علیه السلام به مرور زمان کلمه مقتل که نوعا به شکل مضاف بر مضاف الیه خود اضافه می‌شد - مثلا گفته می‌شد مقتل زید - از این ترکیب ادبی خارج شد و با عنوان (مقتل) متبادر و دلالت‌کننده بر محتوای مقتل‌های ویژه امام حسین علیه السلام گردید. اما در اصطلاح تاریخ‌نگاران، مراد از مقتل، شرح علل، انگیزه‌ها، حوادث کشته شدن فرد یا افرادی که به نوعی منشا تحول در ابعاد سیاسی، نظامی و فرهنگی شده باشند است.

این پژوهشگر در ادامه به پیشینه پژوهش در مقتل‌نگاری به برخی مقالات و کتاب‌های پژوهشی در راستای فهم مطلوب‌تر از روند تالیفی و انتقادی مقاتل اشاره کرد و گفت:

سید عبدالله حسینی در کتابی به معرفی و نقد منابع عاشورا پرداخته و با جسارت ویژه و نگاهی انتقادی به دسته‌بندی محتوایی مقاتل اشاره کرده و مقاتل را از آغاز تا دوران معاصر بررسی کرده است.

وی تصریح کرد: قدیمی‌ترین مقتل مربوط به اصبغ بن نباته و شاید فرزندش قاسم  است که با عنوان مقتل الحسین نگاشته شده و پس از وی مقتل جابر بن یزید جعفی بوده است که متاسفانه بسیاری از این مقاتل قدیمی هم اکنون در دسترس نیست و باید امیدوار بود که شاید روزگاری به طور تصادفی در کتابخانه‌های دنیا پیدا شوند.

 

حجت الاسلام پاکدامن با بیان اینکه برخی از آثار منظوم و شعری نیز از سده‌های اولیه دربردارنده محتوای عاشورایی و مقاتل بوده است که توجه به این آثار هم می‌تواند مکمل حلقه‌های نگارش و محتوای سیر تاریخی مقتل‌نگاری باشد.

پاکدامن در ادامه با بررسی مقتل الحسین ابی مخنف ازدی به عنوان متنی بی‌بدیل که متاسفانه هم اکنون در دسترس نیست اشاره کرد: برخی از معاصران با توجه به گزارش‌های طبری و شیخ مفید در کتاب الارشاد و تاریخ طبری به بازسازی این کتاب اهتمام داشته‌اند با این حال شکل آزاردهنده از انتساب کتابی به نام مقتل ابی مخنف و چاپ‌های مختلف آن باعث می‌شود که هر چه بیشتر در راستای پالایش متون مقتل‌نگاری معاصر دقت و اهتمام کرد.

متن مقتل الحسین اصلی ابی مخنف  ویژگی خاصی داشته و یکی از آن ویژگی‌ها این بوده که ابی مخنف در مراحل مختلفی گزارشگران کربلا را با یک واسطه گزارش کرده است. از طرفی شاید نگارش مقتل الحسینی کاملتر از مقتل ابی مخنف توسط شاگردش هشام کلبی که افزون بر نقل گزارش‌های استادش ابی مخنف به گزارش‌های دیگر نیز پرداخته بوده بی‌تاثیر در از بین رفتن مقتل ابی مخنف نبوده باشد.

وی ادامه داد: نبود کتاب مقتل ابن مخنف سبب شد نوشته‌های دروغینی به اسم او نوشته شود و در واقع اگر

مقتل ابو مخنف در دست بود سیر تاریخ نگاری مقتل شیعی ما متفاوت بود.

این پژوهشگر با بیان اینکه حدود ۲۲ مقتل در زمان‌های مختلف تا پایان قرن پنجم فهرست شده است خاطرنشان کرد: از آن دوران به بعد رفته رفته وارد زمانی می‌شویم که مقاتل کمی دچار سستی در گزارش‌های خود می‌شوند.

وی در ادامه افزود: کتاب مناقب از ابن شهر آشوب مازندارانی و لهوف  سیدبن طاووس  مبنای خوبی است تا با مقایسه بین آن دو و دیگر متون مربوط به سده‌های ششم تا هشتم به واقعیاتی در مورد روند فراز و فرود مقتل‌نگاری پی ببریم.. از این میان می‌توان به تک نسخه خطی المصرع الشین فی مقتل الحسین موجود در کتابخانه هلند  و منسوب به سید بن طاووس اشاره کرد.

حجت‌الاسلام پاکدامن در پایان با آسیب‌شناسی و نقادی برخی از مقاتل معاصر علیرغم بسیاری از کارهای پژوهشی انجام شده هنوز هم مطمئن‌ترین راه برای دستیابی به متنی قابل اعتماد در مقتل‌خوانی و مقتل‌نگاری را مراجعه به گزارش‌های ابی مخنف در کتاب‌هایی همچون ارشاد شیخ مفید و تاریخ طبری و مقاتل الطالبیین ابوالفرج اصفهانی و تذکرة الخواص ابن الجوزی دانست و پژوهشگران مقتل‌پژوهی و مقتل‌نگاری معاصر را از نگاه‌های احساسی و شعاری پرهیز داده و سفارش به پژوهش بیشتر در راستای رسیدن به حلقه‌های مطالعاتی مطلوب‌تر ویژه مقاتل و محتوای آنها نمود.

Add new comment:

متن ساده

HTML محدود

Image CAPTCHA
کاراکترهای نمایش داده شده در تصویر را وارد کنید